kwartalnik "Edukacja Biologiczna i Środowiskowa"



Materiał specjalny Przyroda w liceach i technikach
przygotowany przez Pracownię Przedmiotów Przyrodniczych IBE

Pracownia Przedmiotów Przyrodniczych Instytutu Badań Edukacyjnych przedstawia poradnik dla nauczycieli i dyrektorów szkół, konkretne pomysły na lekcje przyrody (IV etap edukacyjny) powiązane z głównymi założeniami tego przedmiotu, a także gotowe materiały – karty pracy, kartoteki i materiały źródłowe (zobacz poniżej).

Realizacja przedmiotu uzupełniającego przyroda w liceach i technikach
– poradnik dla dyrektorów i nauczycieli

Pobierz: PDF (w pionie) | PDF (w poziomie)

Odpowiedzi na często zadawane pytania (fragment poradnika)

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 kwietnia 2012 roku, zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (…), § 1, p. 1) 2.

Kwalifikacje do nauczania przyrody jako przedmiotu uzupełniającego w szkołach ponadgimnazjalnych posiada również osoba, która ma kwalifikacje do nauczania biologii, geografii, fizyki lub chemii, określone w § 2 ust. 1. Zajęcia z tego przedmiotu uzupełniającego mogą być również prowadzone przez zespół dwóch lub więcej osób posiadających kwalifikacje do nauczania biologii, fizyki, geografii lub chemii.

Zatem każdy nauczyciel, który posiada kwalifikacje do nauczania jednego z 4 przedmiotów przyrodniczych, może uczyć przyrody. Ponadto w podstawie programowej przyrody zapisano, że zajęcia powinny mieć charakter interdyscyplinarny, a poszczególne wątki mogą być realizowane przez nauczycieli różnych specjalności (fizyka, chemia, biologia, geografia). W praktyce zatem przyrody mogą uczyć:

  • czterej nauczyciele przedmiotów przyrodniczych,
  • trzech lub dwóch nauczycieli,
  • jeden nauczyciel, jeśli dyrektor szkoły uzna, że jest on przygotowany do realizacji zajęć interdyscyplinarnych przedstawiających holistyczny charakter nauk przyrodniczych.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 roku w sprawie ramo-wych planów nauczania w szkołach publicznych, załącznik nr 7, p. 1 c) na realizację przedmiotu uzu-pełniającego przyroda przeznaczonych jest minimum 120 godzin dydaktycznych w cyklu nauczania.

Każde okno tabeli przedstawionej w podstawie programowej zawiera grupę tematów z danej nauki przyrodniczej. Liczba godzin przeznaczonych na realizację poszczególnych tematów zależy od doboru materiału i liczby wybranych do realizacji wątków. W sytuacji wyboru najmniejszej dozwolonej liczby wątków (4 wątki tematyczne po 4 okna tabeli) na jedno okno przypada średnio 7-8 godzin lekcyjnych, co nie musi oznaczać równego podziału godzin. Jeśli wymagają tego zastosowane metody pracy (np. metoda projektu), na okno tabeli można przeznaczyć więcej godzin.

Według zapisów podstawy programowej do przyrody na IV etapie edukacyjnym obowiązkowy jest cel kształcenia: Rozumienie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich weryfikowaniu za pomocą obserwacji i eksperymentów.

Cel kształcenia jest uzupełniony zdaniem: „Celem zajęć jest poszerzenie wiedzy uczniów z zakresu nauk przyrodniczych”. W części Zalecane warunki i sposób realizacji, napisano także, że „zajęcia przyroda służą utrwaleniu postawy naukowej wobec świata przyrody (...) i dostrzegania holistycznego charakteru nauk przyrodniczych”.

Sformułowane w dokumencie wątki tematyczne i tematy zajęć mają charakter przykładowy. Podane treści nauczania dotyczą wymienionych tematów, a zatem także są przykładami. Możliwe jest realizowanie wątków tematycznych i dobranych do nich treści nauczania zaproponowanych przez nauczycieli. W komentarzu autorów podstawy programowej podkreślono swobodę nauczyciela w doborze wątków, tematów i treści. Dobór materiału służyć ma realizacji celu kształcenia, nie należy przy tym przenosić zagadnień z przedmiotów przyrodniczych realizowanych w wersji rozszerzonej.

Stanowi spójny tematycznie materiał z zakresu 4 nauk przyrodniczych. W tabeli jest to rząd, składający się z 4 okien.

Jest to spójny merytorycznie materiał z zakresu jednej nauki przyrodniczej (fizyki, chemii, biologii lub geografii). W tabeli jest to fragment kolumny, składający się z 8 okien. Przykładowo, wątek przedmiotowy stanowią wszystkie zagadnienia w kolumnie fizyka z działu A. Nauka i świat. Tytuł wątku przedmiotowego nadawany jest przez nauczyciela.

Przy realizacji wątków tematycznych nauczyciele poszczególnych przedmiotów przyrodniczych po-winni współpracować ze sobą, realizując materiał rotacyjnie. Godziny mogą być dzielone pomiędzy nauczycieli w taki sposób, aby w każdym semestrze zrealizować jeden wątek tematyczny pod kątem specyfiki każdej z nauk przyrodniczych – fizyki, chemii, biologii i geografii.

Przy realizacji wątku przedmiotowego każdy nauczyciel może realizować go w klasie przez jeden semestr niezależnie od innych nauczycieli.

Pomysły na lekcje przyrody w liceum i technikum

Opis pomysłów (przeczytaj najpierw)

PPP IBE przygotowała serię pomysłów na lekcje przyrody w liceach i technikach dotyczących poszukiwania i definiowania źródeł niepewności w nauce. Opracowane zostały cztery tematy, po jednym z fizyki, biologii, chemii i geografii, tworzące nowy wątek tematyczny pt.: Źródła niepewności w nauce, przypisany do działu Nauka i świat. Każdy z proponowanych pomysłów na lekcję przedstawia prawdziwe problemy lub historie, niebanalne, a przy tym rozwijające umiejętności, które mogą przydać się w życiu. więcej...

Zobacz cały opis – pobierz: PDF (w pionie) | PDF (w poziomie)

Materiały do pobrania:

Biologia

temat: Pozytywny wynik testu diagnostycznego – czy zawsze wyrok?

pomysł na lekcję: PDF | DOC

karty pracy: karta A: PDF | DOC, karta B: PDF | DOC

kartoteki: do karty A: PDF | DOC, do karty B: PDF | DOC

prezentacja: PPT | PDF

Chemia

temat: Czy przyczyną śmierci Napoleona I Bonaparte było zatrucie arszenikiem?

pomysł na lekcję: PDF | DOC

karta pracy: PDF | DOC

teksty źródłowe: PDF | DOC

prezentacja: PPT | PDF

Fizyka

temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska?

pomysł na lekcję: PDF | DOC

karty pracy: karta 1: PDF | DOC, karta 2: PDF | DOC, karta 3: PDF | DOC

kartoteki: do karty 1: PDF | DOC, do karty 2: PDF | DOC, do karty 3: PDF | DOC

prezentacja: PPT | PDF

Geografia

temat: Czy można skutecznie przewidywać trzęsienia ziemi?

pomysł na lekcję: PDF | DOC

karty pracy: karta A: PDF | DOC, karta B: PDF | DOC

kartoteki: do karty A: PDF | DOC, do karty B: PDF | DOC

teksty źródłowe: PDF | DOC

mapa: PDF | DOC

Komplet plików

Pobierz komplet plików (poradnik, pomysły na lekcje i materiały): ZIP (ok. 31 MB)

Podstawa programowa

Pobierz podstawę programową do przedmiotu przyroda: PDF

Materiał powstał w ramach realizacji projektu Badanie jakości i efektywności edukacji oraz instytucjonalizacja zaplecza badawczego finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.